ΤΟ ΦΑΓΗΤΟ ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΣΚΟΤΩΝΕΙ

Το φαγητό λίγο πριν τον ύπνο, σκοτώνει

Οσο πιο μεγάλη ήταν η απόσταση του δείπνου από την ώρα του ύπνου τόσο μικρότερος ήταν ο κίνδυνος αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου

Κάθε πράγμα στον καιρό του και το φαγητό στην ώρα του. Η απόλαυση του δείπνου λίγο πριν από τον ύπνο ενδέχεται να εξελιχθεί σε εφιάλτη, καθώς μπορεί να προκαλέσει αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Αλλά και η κατανάλωση τροφίμων παράλληλα με την εργασία, ή η παράλειψη ενός γεύματος λόγω δουλειάς, ή το φαγητό ενώ είστε σε υπερένταση, ενδέχεται να προκαλέσουν έμφραγμα.

Η κατανάλωση τροφής στη δουλειά, ενώ είμαστε σε υπερένταση, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες εμφράγματοςΣτα συμπεράσματα αυτά κατέληξε ομάδα ερευνητών αποτελούμενη από τον Δημοσθένη Παναγιωτάκο, αναπληρωτή καθηγητή του τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τον Ιωάννη Γουδέβενο, καθηγητή Καρδιολογίας, και τον Χαράλαμπο Μηλιώνη, αναπληρωτή καθηγητή Παθολογίας (από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων αμφότεροι) και τη διαιτολόγο-διατροφολόγο και διδάκτορα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Χριστίνα-Μαρία Καστορίνη. Η έρευνά τους δημοσιεύθηκε πρόσφατα στα διεθνή περιοδικά «Nutr Metab Cardiovasc Dis» και «Atherosclerosis».

Στη μελέτη, η οποία χρηματοδοτήθηκε από την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, συμμετείχαν 250 ασθενείς από νοσοκομεία της Αθήνας και των Ιωαννίνων, στους οποίους είχε ήδη εκδηλωθεί ένα επεισόδιο εμφράγματος ή στηθάγχης, 250 ασθενείς που είχαν ήδη υποστεί ένα εγκεφαλικό και 500 υγιή άτομα της ίδιας ηλικίας και του ίδιου φύλου με τους πάσχοντες. Αφού μελετήθηκαν οι συνήθειές τους και αποτιμήθηκαν οι διατροφικές συμπεριφορές τους, καταγράφηκαν κοινωνικοδημογραφικά, κλινικά, ψυχολογικά και άλλα χαρακτηριστικά του τρόπου ζωής τους.

Ευρήματα

Προέκυψε, λοιπόν, ότι όσο πιο μεγάλη ήταν η απόσταση του δείπνου από την ώρα του ύπνου τόσο μικρότερος ήταν ο κίνδυνος αγγειακού εγκεφαλικού. Συγκεκριμένα, για κάθε επιπλέον εικοσάλεπτο, που μεσολαβούσε μεταξύ φαγητού και ύπνου, μειωνόταν κατά 10% η πιθανότητα να υποστεί κάποιος εγκεφαλικό επεισόδιο. Εικάζεται από τους ερευνητές ότι αυτό οφείλεται στη μεταβολή της αιμοδυναμικής κατάστασης του σώματος κατά τη διάρκεια της πέψης, καθώς η ροή του αίματος στο γαστρεντερικό σωλήνα αυξάνεται, επηρεάζοντας τον καρδιακό ρυθμό, τα επίπεδα αρτηριακής πίεσης και την καρδιακή παροχή.

Κακές (;) συνήθειες

Από την ίδια έρευνα προέκυψε ότι το φαγητό υπό την επήρεια του άγχους φαίνεται να δρα επιβαρυντικά στην ανθρώπινη υγεία, αυξάνοντας το ενδεχόμενο εμφάνισης οξέος στεφανιαίου επεισοδίου, αλλά όχι εγκεφαλικού. Ενδιαφέρον είναι και το εύρημα ότι η κατανάλωση τροφής μπροστά στην τηλεόραση ελαχιστοποιεί το ενδεχόμενο να υποστεί κάποιος εγκεφαλικό ή καρδιακό επεισόδιο.

Το στοιχείο αυτό έρχεται σε αντίθεση με την πλειονότητα των υφιστάμενων μελετών που δείχνουν ότι η κατανάλωση τροφής μπροστά στην τηλεόραση οδηγεί σε ανθυγιεινές διατροφικές επιλογές, άρα και σε προβλήματα υγείας, που σχετίζονται με το καρδιαγγειακό σύστημα. Η ευεργετική παρουσία της τηλεόρασης την ώρα του φαγητού πιθανολογείται ότι σχετίζεται με τη μείωση του άγχους στους θεατές, τη βελτίωση της διάθεσής τους, αλλά και τη λειτουργία της τηλεόρασης ως συντροφιάς, ιδιαίτερα στα άτομα μεγάλης ηλικίας που είναι πιο ευάλωτα στην εκδήλωση εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου.

ΒΟΥΛΑ ΚΟΥΛΙΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΞΕΚΛΕΙΔΩΝΟΥΝ ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ...ΠΑΡΑΠΗΓΜΑΤΟΣ

ΝΕΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΠΘ

Ξεκλειδώνουν τα μυστικά ενός... Παραπήγματος

Της ΒΟΥΛΑΣ ΚΟΥΛΙΣΟΠΟΥΛΟΥ vcouliso@gmail.com

Με τη βοήθεια μιας νέας μεθόδου ανάλυσης του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, ένα δίδυμο ερευνητών από το τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης προσπάθησε να εντοπίσει την περιοχή από την οποία έγιναν οι αστρονομικές παρατηρήσεις που καταγράφονται πάνω στο λεγόμενο «Παράπηγμά» του.

Το Παράπηγμα αυτό ήταν αποτυπωμένο σε επίπεδες πλάκες προσαρτημένες στο Μηχανισμό, στις οποίες υπήρχαν χαραγμένοι στίχοι σε αλφαβητική διάταξη με αστρονομικά γεγονότα. Τα γεγονότα αυτά αντιστοιχίζονταν με υποδιαιρέσεις στους ζωδιακούς αστερισμούς, οι οποίοι αναγράφονταν στο κύριο σώμα του Μηχανισμού.

Η μελέτη του καθηγητή Γιάννη Σειραδάκη και της υποψήφιας διδάκτορος Μαγδαληνής Αναστασίου επικεντρώθηκε στο μεγαλύτερο κομμάτι του Παραπήγματος που έχει διασωθεί και στο οποίο γίνεται αναφορά σε οκτώ αστρονομικά γεγονότα στη σειρά. Η σειρά με την οποία παρατηρούνται τα γεγονότα ενός Παραπήγματος εξαρτάται από το γεωγραφικό πλάτος του τόπου παρατήρησης. Η ημέρα του έτους κατά την οποία παρατηρήθηκαν αυτά τα γεγονότα είναι πολύ δύσκολο να υπολογιστεί, καθώς δεν γνωρίζουμε ούτε το ύψος στο οποίο βρισκόταν ο ήλιος ούτε το ύψος στο οποίο βρισκόταν ο αστέρας τη στιγμή της παρατήρησης.

Τα αποτελέσματα της ανάλυσης έδειξαν ότι η πιθανότερη περιοχή όπου έγιναν οι αστρονομικές αυτές παρατηρήσεις εντοπίζεται στη γεωγραφική ζώνη από +33,3ο έως +37,0ο. Από τις πόλεις που έχουν συσχετιστεί κατά καιρούς με το Μηχανισμό, στην περιοχή αυτή ανήκει η Ρόδος. Οριακά εκτός βρίσκονται οι Συρακούσες.

Παράγοντες

Η μέθοδος ανάλυσης που χρησιμοποιήθηκε έλαβε υπόψη της την ατμοσφαιρική απορρόφηση, τη διάθλαση, την ιδία κίνηση των αστέρων, τη μεταβολή της κλίσης του άξονα της Γης, την κλόνηση και τη μετάπτωση των ισημεριών. Οι επιστήμονες, στην προσπάθειά τους να ελέγξουν την αξιοπιστία της αναλυτικής τους μεθόδου, τη χρησιμοποίησαν και στην περίπτωση του Παραπήγματος που αναφέρει ο Πτολεμαίος στο έργο του «Φάσεις» (2ος αι. μ.Χ.) και επιβεβαίωσαν τη λειτουργικότητά της. Παρά την ακρίβεια της μεθόδου όμως, η περιοχή που υποδεικνύει ότι έγιναν οι αστρονομικές παρατηρήσεις του Μηχανισμού των Αντικυθήρων είναι μόνο ενδεικτική, λόγω του περιορισμένου αριθμού των πληροφοριών που είχαν στη διάθεσή τους οι ερευνητές.

Στην αρχαία Ελλάδα, τα Παραπήγματα περιέγραφαν αστρονομικά και μετεωρολογικά φαινόμενα τα οποία συνέβαιναν μία φορά το χρόνο και, βάσει αυτών, οργανώνονταν διάφορες δραστηριότητες που σχετίζονταν με τη γεωργία και τη ναυσιπλοΐα. Τα αστρονομικά γεγονότα που αναφέρονται στα Παραπήγματα σχετίζονται με τις ανατολές και τις δύσεις αστέρων ή αστερισμών λίγο πριν από την ανατολή ή λίγο μετά τη δύση του Ηλίου. Αυτά που αναφέρονται στις ανατολές ονομάζονταν «επιτολές» (πιθανώς από τη σύμπτυξη της φράσης «επί του Ηλίου ανατολές»).

Πώς λειτουργούσε

Αν και ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων έχει κατασκευαστεί πριν από 2.000 χρόνια και έχει ανακαλυφθεί εδώ και 113 χρόνια, παρόμοιός του δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα. Ο Μηχανισμός περιείχε τουλάχιστον 30 συνεργαζόμενα γρανάζια, με τη βοήθεια των οποίων ήταν δυνατό να υπολογιστεί με μεγάλη ακρίβεια η κίνηση του Ηλίου και της Σελήνης, οι φάσεις της Σελήνης και να προβλεφθούν εκλείψεις. Μπορούσε να υπολογιστεί, επίσης, η ημερομηνία έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων.

Στην μπροστινή πλευρά του Μηχανισμού των Αντικυθήρων υπήρχαν δύο ομόκεντροι κύκλοι, περιμετρικά των οποίων ήταν χαραγμένες κλίμακες, τμήμα των οποίων έχει διασωθεί. Στην εξωτερική κλίμακα υπήρχαν 365 υποδιαιρέσεις και αναγράφονταν τα ονόματα των 12 μηνών του αιγυπτιακού ημερολογίου, ενώ στην εσωτερική κλίμακα υπήρχαν 360 υποδιαιρέσεις και τα ονόματα των 12 ζωδιακών αστερισμών. Στην κλίμακα αυτή, πάνω από κάποιες υποδιαιρέσεις αστερισμών, υπήρχαν χαραγμένα τα γράμματα της ελληνικής αλφαβήτου.

ΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΜΕ...ΕΛΕΥΘΕΡΑΣ

Μαγνητικά πεδία με... ελευθέρας

Αποδυναμώνεται η θεωρία σύμφωνα με την οποία το μαγνητικό πεδίο ενός πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος «παγιδεύει» ολοκληρωτικά τα φορτισμένα σωματίδια που υπάρχουν στην ατμόσφαιρά του και δεν τους επιτρέπει να ξεφύγουν. Την άποψη αυτή ενισχύει η ανακάλυψη που έκανε πρόσφατα η ελληνική ομάδα του γραφείου Διαστημικής της Ακαδημίας Αθηνών, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Σταμάτη Κριμιζή, αναλύοντας στοιχεία από τον πλανήτη Κρόνο.

 Τα στοιχεία αυτά στάλθηκαν από το διαστημόπλοιο Cassini, το οποίο από το 2004 βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον Κρόνο και συλλέγει αδιάκοπα στοιχεία από το γιγάντιο αέριο πλανήτη, τους δακτυλίους και τους δορυφόρους του. Η ελληνική ομάδα συμμετέχει στη διαστημική αυτή αποστολή μαζί με τις διαστημικές υπηρεσίες των ΗΠΑ (NASA), της Ευρώπης (ESA) και της Ιταλίας (ASI).

Οι Ελληνες επιστήμονες κατάφεραν να ταυτοποιήσουν φορτισμένα σωματίδια οξυγόνου που προέρχονται από τον Κρόνο σε περιοχές έξω από την κλειστή μαγνητική περιοχή που περιβάλλει τον πλανήτη, τη μαγνητόσφαιρά του, να αποδείξουν την ενδογενή προέλευσή τους και να περιγράψουν επιτυχώς το φυσικό μηχανισμό που τα οδηγεί μακριά από τη μαγνητική «φυλακή» τους. Το άπαξ ιονισμένο οξυγόνο δεν αποτελεί συστατικό του ηλιακού ανέμου, του πλάσματος, δηλαδή, που εκτοξεύεται διαρκώς από το μεσοπλανητικό χώρο λόγω της εκτόνωσης του ηλιακού στέμματος. Αντιθέτως, αποτελεί τη χαρακτηριστική σωματιδιακή «υπογραφή» του Κρόνου, αφού υπάρχει άφθονο στη μαγνητόσφαιρά του. Από πού προέρχεται;

Δραπέτες

Από το 2005 είχε ανακαλυφθεί ότι ένας μικρός δορυφόρος του Κρόνου, που ονομάζεται Εγκέλαδος, έχει κάτω από την παγωμένη επιφάνειά του νερό. Κοντά στο νότιο πόλο του Εγκέλαδου το νερό αυτό εκτοξεύεται στην επιφάνεια μέσα από ρήγματα με τη μορφή θερμοπιδάκων παρόμοιων με αυτούς που συναντάμε στη Γη, και συγκεκριμένα στην Ισλανδία. Στη συνέχεια, το νερό που εκτοξεύεται διασπάται και τα ιόντα οξυγόνου διαχέονται στη μαγνητόσφαιρα του Κρόνου. Και ενώ θα περίμενε κανείς να παραμείνουν παγιδευμένα, εκείνα καταφέρνουν να δραπετεύσουν στο μεσοπλανητικό χώρο και με τη βοήθεια του ηλιακού ανέμου να φτάσουν ώς τα όρια του ηλιακού μας συστήματος.

Σύμφωνα με το δρα Νίκο Σέργη, ερευνητικό συνεργάτη του γραφείου Διαστημικής της Ακαδημίας Αθηνών, «το κρόνιο σύστημα, μέσα από ένα μέχρι πρότινος ασήμαντο δορυφόρο, με μέγεθος λίγο μεγαλύτερο εκείνου της Ελλάδας, τροφοδοτεί συνεχώς το μεσοπλανητικό χώρο με ιόντα οξυγόνου και μας παρέχει μέσα από το Cassini ένα ιδανικό εργαστήριο μελέτης του θερμού πλάσματος και της συμπεριφοράς του με φυσικούς μηχανισμούς, που δεν συναντάμε εύκολα στη Γη»...

Β. Κ.

Η ΜΕΝΤΑ ΒΟΗΘΑΕΙ ΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟ

Η μέντα, όπλο για καλύτερο μεταβολισμό

Η επάλειψη του δέρματος, με κρέμα που περιέχει μέντα, μπορεί να αυξήσει το μεταβολισμό του οργανισμού μέσα σε διάστημα δύο ωρών και να τον διατηρήσει σε σχετικά υψηλά επίπεδα για τέσσερις ώρες μετά.

Παρόμοια αποτελέσματα επιτυγχάνονται και με τη χορήγηση μέντας υπό τη μορφή χαπιού, όμως σε αυτήν την περίπτωση η αύξηση στο μεταβολισμό διαρκεί λιγότερο χρόνο και είναι χαμηλότερου επιπέδου. Στα συμπεράσματα αυτά κατέληξαν οι ερευνητές στο Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας «FAME Lab» του Εθνικού Κέντρου Ερευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ερευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας, με επικεφαλής τον Α. Φλουρή, ερευνητή Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας.

Μετρήσεις

Με τη βοήθεια δύο ομάδων εθελοντών, η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε διάφορες μετρήσεις. Στο δέρμα των εθελοντών της πρώτης ομάδας οι ερευνητές επάλειψαν διάλυμα μέντας, ενώ στη δεύτερη ομάδα δόθηκε μέντα σε μορφή χαπιού. Και οι δύο ομάδες επισκέφθηκαν το εργαστήριο εκ νέου και στο δέρμα των ατόμων τής πρώτης ομάδας έγινε επάλειψη με διάλυμα, το οποίο δεν περιείχε μέντα, ενώ στη δεύτερη ομάδα χορηγήθηκε χάπι, το οποίο επίσης δεν περιείχε μέντα.

Και στις δύο επισκέψεις των ομάδων, τα μέλη τους παρέμειναν επί οκτώ ώρες στο εργαστήριο, καθισμένα σε μία καρέκλα, κάτω από στενή παρακολούθηση του μεταβολισμού τους με εξειδικευμένα συστήματα μέτρησης. Η μελέτη αυτή κατέδειξε ότι η «προσομοίωση κρύου» που προκαλεί η μέντα μπορεί να αυξήσει τον ανθρώπινο μεταβολισμό για κάποιες ώρες. Τα αποτελέσματα αυτά μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τη δημιουργία φαρμακευτικής αγωγής για το μεταβολισμό με βάση τη μέντα, δεδομένου ότι η χορήγησή της σε σχετικά χαμηλές δόσεις, όπως αυτές που χρησιμοποιήθηκαν στη συγκεκριμένη μελέτη (10 ml ανά κιλό σωματικού βάρους), δεν προκαλεί κάποιες αρνητικές συνέπειες.

Β.Κ.

ΛΟΥΚΑΝΙΚΑ ΜΕ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΕΔΕΣΜΑ ΕΜΠΛΟΥΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΠΕΝΟΧΟΠΟΙΕΙΤΑΙ...

Υγιεινή διατροφή με... λουκάνικα

Τα προβιοτικά είναι παραδοσιακά τρόφιμα, στα οποία έχουν ενσωματωθεί μικροοργανισμοί με προληπτικές και θεραπευτικές δράσεις

ΤΗΣ ΒΟΥΛΑΣ ΚΟΥΛΙΣΟΠΟΥΛΟΥ vcouliso@gmail.com

Υγιεινή διατροφή και λουκάνικα συμβιβάζονται; Πλέον ναι, καθώς στα επιστημονικά εργαστήρια παράγονται ήδη προβιοτικά χωριάτικα λουκάνικα, τα οποία υπόσχονται, αφ' ενός, γαστρονομική απόλαυση και, αφ' ετέρου, όλα τα οφέλη των προβιοτικών τροφίμων - όταν με το καλό κυκλοφορήσουν στην αγορά βεβαίως...

Παρασκευάστηκαν από την ερευνητική ομάδα Εφαρμοσμένης Μικροβιολογίας και Μοριακής Βιοτεχνολογίας του τμήματος Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, στην οποία συμμετέχουν οι επίκουροι καθηγητές Ιωάννης Κουρκουτάς και Αλέξης Γαλάνης, καθώς και η υποψήφια διδάκτωρ Μαριάνθη Σιδηρά, σε συνεργασία με την ομάδα Βιοτεχνολογίας Τροφίμων του τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Πατρών, με επικεφαλής την καθηγήτρια Μαρία Κανελλάκη.

Ακινητοποίηση

Η τεχνολογία που ανέπτυξαν οι ερευνητές στηρίζεται στην ακινητοποίηση προβιοτικών γαλακτικών βακτηρίων σε κόκκους σιταριού, οι οποίοι ενεργοποιούν επιλεκτικά την ανάπτυξη των προβιοτικών μικροοργανισμών στον εντερικό σωλήνα. Οι κόκκοι σιταριού ενσωματώνονται σε παραδοσιακά λουκάνικα και ακολουθεί ζύμωση και ωρίμανση. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται η διατήρηση της ζωτικότητας των προβιοτικών κυττάρων σε υψηλά επίπεδα (περισσότερα από 1 εκατ. κύτταρα/γραμμάριο προϊόντος) κατά τη συντήρηση των προϊόντων και μέχρι την κατανάλωσή τους, γεγονός που είναι απαραίτητο για το χαρακτηρισμό τους ως προβιοτικών.

Στην Ελλάδα, σε αντίθεση με άλλες χώρες της Ευρώπης, ακόμη και τα λουκάνικα που έχουν υποστεί κάποιο είδος ζύμωσης ψήνονται πριν από την κατανάλωσή τους και δεν τρώγονται ωμά. Η θερμική τους επεξεργασία, λοιπόν, όπως διαπίστωσαν οι επιστήμονες, οδηγούσε πολύ συχνά σε μείωση του αριθμού των ζωντανών βακτηρίων κάτω από το όριο που χαρακτηρίζει τα προβιοτικά τρόφιμα. Η εφαρμογή της ακινητοποίησης έδωσε λύση στο συγκεκριμένο πρόβλημα, που αποτελούσε ανασταλτικό παράγοντα για τη βιομηχανική παραγωγή προβιοτικών ζυμωμένων προϊόντων κρέατος, αφού διαπιστώθηκε ότι ύστερα από ψήσιμο στους 70-72 βαθμούς Κελσίου για 8-10 λεπτά, τα ζωντανά προβιοτικά κύτταρα ήταν πάνω από το όριο που χαρακτηρίζει ένα τρόφιμο ως προβιοτικό.

Τι είναι

Τα προβιοτικά τρόφιμα είναι παραδοσιακά τρόφιμα, στα οποία έχουν ενσωματωθεί μικροοργανισμοί με προληπτικές και θεραπευτικές δράσεις. Ανάμεσα στις δράσεις αυτές συγκαταλέγεται η βελτίωση της κινητικότητας του εντέρου, η οποία λειτουργεί αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας, η διατήρηση της κατάλληλης μικροβιακής ισορροπίας στο γαστρεντερικό σωλήνα, αλλά και η μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου.

Τα κυριότερα είδη αυτών των μικροοργανισμών ανήκουν στα γένη Lactobacillus και Bifidobacterium και είναι ανθεκτικά σε όξινες συνθήκες και σε χολικά άλατα, έτσι ώστε να μπορούν να επιβιώνουν κατά την πέψη και να δημιουργούν αποικίες στον εντερικό σωλήνα. Τα προβιοτικά τρόφιμα, για να έχουν ευεργετικά αποτελέσματα, πρέπει να περιέχουν υψηλό αριθμό ζωντανών βακτηρίων (τουλάχιστον 1-10 εκατ. κύτταρα/γραμμάριο προϊόντος). Μέχρι σήμερα, τα τρόφιμα στα οποία χρησιμοποιούνταν προβιοτικοί μικροοργανισμοί ήταν κυρίως αυτά που έχουν υποστεί κάποιο είδος ζύμωσης, όπως το ξινόγαλα, το γιαούρτι και το τυρί.

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΕΡΑΤΑ ΣΤΟΝ ΘΕΡΜΑΪΚΟ

ΑΝΙΧΝΕΥΘΗΚΑΝ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΛΗΤΤΟΥΝ ΤΟ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΖΩΩΝ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Χημεία και τέρατα στον Θερμαϊκό

Της ΒΟΥΛΑΣ ΚΟΥΛΙΣΟΠΟΥΛΟΥ§vcouliso@gmail.com

Επικίνδυνες χημικές ενώσεις ανιχνεύθηκαν πρόσφατα στον Θερμαϊκό Κόλπο. Πρόκειται για ενδοκρινικούς διαταρράκτες οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά το ενδοκρινικό σύστημα των οργανισμών που εκτίθενται σε αυτούς, προκαλώντας προβλήματα στη γονιμότητα, εμφάνιση ερμαφρόδιτων ειδών, διαταραχές στο ανοσοποιητικό, μείωση του πληθυσμού διαφόρων ειδών πανίδας κ.λπ.

Ο χάρτης του Θερμαϊκού Κόλπου με τα υπό έρευνα σημεία και τα επιστημονικά δεδομένα για τη μόλυνση των υδάτων στην περιοχήΥπό διερεύνηση βρίσκονται οι πιθανές επιπτώσεις των ουσιών αυτών και στον άνθρωπο, καθώς υπάρχουν υποψίες ότι δυσλειτουργίες στην αναπαραγωγική ικανότητα και διάφορες ορμονικές διαταραχές μπορεί να είναι αποτέλεσμα της έκθεσης σε αυτού του είδους τις ενώσεις. Πρόσφατα, μάλιστα, υπήρξε διεθνής προειδοποίηση σχετικά με την επικινδυνότητα της παρουσίας αυτών των ενώσεων στο θαλάσσιο περιβάλλον, με αφορμή τα αποτελέσματα έρευνας του Εργαστηρίου Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, που έγινε από την αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Χημείας Δήμητρα Βουτσά.

Η έρευνα

Η έρευνα αφορούσε την παρουσία και την περιβαλλοντική τύχη διαφόρων οργανικών ενώσεων στο ευρύτερο περιβάλλον του Θερμαϊκού, καθώς υπάρχει ευρωπαϊκή οδηγία-πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική, αλλά και οδηγία-πλαίσιο για τα Υδατα, που προτείνουν τη λήψη μέτρων για τον περιορισμό της ρύπανσης από χημικές ενώσεις που καταλήγουν στο θαλάσσιο περιβάλλον και την προστασία των διαφόρων οργανισμών. Στόχοι της έρευνας ήταν να μελετηθεί η παρουσία των φαινολικών και στεροειδών ενδοκρινικών διαταρρακτών σε διάφορες φάσεις του θαλάσσιου περιβάλλοντος και να εντοπιστούν πηγές και πιθανά σημεία εισόδου των ενώσεων στον Θερμαϊκό Κόλπο.

Για το σκοπό αυτό εξετάστηκαν δείγματα νερού, ιζημάτων, αιωρούμενων σωματιδίων, αλλά και μυδιών. Επιπλέον, μελετήθηκαν και επιφανειακά ύδατα και απόβλητα που καταλήγουν στον Θερμαϊκό. Η ένωση με τη μεγαλύτερη συχνότητα ανίχνευσης ήταν η εννεϋλοφαινόλη και τα παράγωγά της, που χρησιμοποιούνται σε προϊόντα με απορρυπαντική δράση, ως γαλακτωματοποιητές, αντιδραστήρια διαβροχής κ.λπ. Οι ενώσεις αυτές απαντούν συχνά σε βιομηχανικά απόβλητα, γεωργικές απορροές και αστικά λύματα.

Επικινδυνότητα

Αυξημένες συγκεντρώσεις των επίμαχων ουσιών και των παραγώγων τους ανιχνεύτηκαν στα ιζήματα του Θερμαϊκού Κόλπου, καταδεικνύοντας αυξημένη επικινδυνότητα για τους οργανισμούς που ζουν στο βυθό. Επίσης, αυξημένες συγκεντρώσεις βρέθηκαν σε τάφρους και ρέματα που δέχονται βιομηχανικά ή αστικά απόβλητα. Ευτυχώς, οι συγκεντρώσεις της εννεϋλοφαινόλης και των παραγώγων της στα νερά του Θερμαϊκού ήταν σχετικά χαμηλές, όπως και στα μύδια που εξετάστηκαν, τα οποία εξάλλου διαθέτουν περιορισμένη ικανότητα συσσώρευσης αυτών των χημικών ουσιών.

Η εννεϋλοφαινόλη θεωρείται από τους σημαντικότερους ρυπαντές του υδάτινου περιβάλλοντος και συμπεριλαμβάνεται στον ευρωπαϊκό κατάλογο των επικίνδυνων ουσιών προτεραιότητας για τα νερά. Για το λόγο αυτό, από τον Ιανουάριο του 2005 υπάρχει περιορισμός στην πώληση και χρήση προϊόντων που περιέχουν τις ενώσεις αυτές σε ποσοστό μεγαλύτερο από 0,1%.

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΗΝΕΙΟΥ

«Γεωργία ακριβείας» στον κάμπο

Της ΒΟΥΛΑΣ ΚΟΥΛΙΣΟΠΟΥΛΟΥ, vcouliso@gmail.com

Τα αποθέματα νερού στην περιοχή του Πηνειού στη Θεσσαλία μειώνονται επικίνδυνα. Υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστεί η λειψυδρία και να ανακοπεί η φρενήρης πορεία ερημοποίησης της περιοχής; Οι επιστήμονες απαντούν θετικά.

Με όπλο του καινοτόμες τεχνολογίες, το Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου με επιστημονική υπεύθυνη την καθηγήτρια του ΕΜΠ Μαρία Μιμίκου, σε συνεργασία με ερευνητές από το Εθνικό Ιδρυμα Αγροτικών και Γεωργικών Ερευνών και μηχανικούς από σημαντικά μελετητικά γραφεία, υλοποίησαν το πιλοτικό πρόγραμμα i-adapt, που απέδειξε ότι μπορεί να μειώσει το υδατικό έλλειμμα στην περιοχή του Πηνειού έως και 30%.

Ο γρίφος που κλήθηκαν να λύσουν οι ερευνητές ήταν αφ' ενός, με ποιους τρόπους θα μπορούσαν να μειώσουν τη ζήτηση νερού, καθώς το βαμβάκι - κύρια καλλιέργεια του κάμπου- αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους καταναλωτές αρδευτικού νερού στην περιοχή. Και αφ' ετέρου, με ποιους τρόπους θα μπορούσαν να αυξήσουν το διαθέσιμο νερό στην περιοχή. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Η πειραματική καλλιέργεια βαμβακιού με εφαρμογή ενός καινοτόμου τρόπου καλλιέργειας που ονομάζεται «γεωργία ακριβείας» κατέδειξε ότι μειώθηκε η κατανάλωση αρδευτικού νερού κατά 20-35%, μειώθηκε η χρήση λιπάσματος έως και 30%, ενώ ταυτόχρονα αυξήθηκε η παραγωγή μέχρι και 30%.

Η «γεωργία ακριβείας» στηρίζεται στη χρήση συστήματος αισθητήρων ή συσκευών καταγραφής, που αποτυπώνουν τις πραγματικές ανάγκες της καλλιέργειας, προσδιορίζοντας το πότε ακριβώς χρειάζεται πότισμα και πόσο ακριβώς νερό απαιτείται. Η υιοθέτηση του φθηνότερου τύπου «γεωργίας ακριβείας» με μη αυτοματοποιημένο σύστημα, που χρειάζεται παρακολούθηση από τον αγρότη, κοστίζει περίπου 30 ευρώ/ 10 στρέμματα, αν υπάρχει ήδη άρδευση με σταγονίδια.

Νέες καλλιέργειες

Η αύξηση των αρδευόμενων εκτάσεων στη Θεσσαλία, σύμφωνα με τη μελέτη των επιστημόνων, δεν είναι θεμιτή, ενώ σε περιοχές του Πηνειού, όπου ο υδροφόρος ορίζοντας είναι χαμηλός, επιβάλλεται αλλαγή καλλιέργειας, για εξοικονόμηση νερού, σε ποσοστό 10-20% των αρδευομένων εκτάσεων, με είδη που έχουν μικρότερες απαιτήσεις σε νερό.

Μεγάλες απώλειες νερού της τάξης του 40-48% εντοπίζονται στα ανοιχτά αρδευτικά κανάλια, ενώ 20-25% εντοπίζεται στα κλειστά συστήματα μεταφοράς. Η λύση που προτάθηκε ήταν η χρήση κλειστών υπόγειων δικτύων, η οποία αν και ακριβή στην εγκατάσταση, βελτιώνει την απόδοση μεταφοράς νερού κατά 30%.

Εξετάστηκε και η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης επεξεργασμένων λυμάτων από τους οκτώ σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων που λειτουργούν στην περιοχή του Πηνειού. Η ανάλυση έδειξε ότι υπάρχει η δυνατότητα για παραγωγή 21,5Mm3 νερού σε ετήσια βάση από επεξεργασμένα λύματα, τα οποία μπορούν να αρδεύσουν το 25% των καλλιεργήσιμων εκτάσεων με βαμβάκι (50.000 στρέμματα).

Γεωτρήσεις

Οι ανάγκες σε νερό αυτή τη στιγμή στην περιοχή του Πηνειού ανέρχονται σε 20-25% πάνω από τη φέρουσα ικανότητα της λεκάνης. Το καλοκαίρι που ο Πηνειός αδειάζει, οι υπόγειοι υδροφόροι αποτελούν τη βασική πηγή άντλησης νερού για την πλειονότητα των γεωργών. Οπως αποδεικνύεται σε πολλές περιοχές της περιοχής, ο υδροφόρος ορίζοντας έχει κατέβει κατά 50 - 100 μέτρα, από τη συστηματική άντληση, ενέχοντας κινδύνους βιωσιμότητας των αποθεμάτων του, αλλά και υφαλμύρωσης.